Zajrzyj pod powierzchnię wody

Poradnik snurkowania

Niektóre linki na stronie to linki partnerskie. Jeśli coś kupisz po kliknięciu, możemy otrzymać prowizję, a ty nie płacisz więcej.

Czym jest snurkowanie

Snurkowanie (ang. snorkeling) to pływanie przy powierzchni wody twarzą w dół. Patrzysz przez maskę, a oddychasz przez fajkę, której koniec wystaje nad wodę. Nie potrzebujesz butli, kursu ani certyfikatu, dlatego to dobry pierwszy kontakt z podwodnym światem. Sprawdza się też na rodzinnych wakacjach. Jeśli wolisz angielską nazwę, zajrzyj do naszego przewodnika po snorkelingu.

Większość czasu spędzasz na powierzchni. Bardziej doświadczone osoby robią krótkie zanurzenia na wstrzymanym oddechu, żeby przyjrzeć się czemuś z bliska. Po powrocie na powierzchnię oczyszczają fajkę z wody.

Snurkowanie, nurkowanie i freediving

Pierwsze snurkowanie krok po kroku

1. Wybierz spokojne miejsce. Płytka, przejrzysta woda, łagodne wejście, bez fal i prądów. Najlepiej plaża strzeżona.
2. Przymierz sprzęt na brzegu. Sprawdź, czy maska nie przecieka, a fajka jest wygodnie ustawiona przy lewym uchu.
3. Poćwicz oddech. Stojąc w wodzie po pas, włóż twarz do wody i oddychaj przez fajkę powoli i głęboko.
4. Załóż płetwy w wodzie. Najwygodniej na głębokości do kolan. Do wody wchodź tyłem albo bokiem, nie przodem.
5. Pływaj blisko brzegu. Pierwsze 15–20 minut wystarczy. Co jakiś czas podnieś głowę i sprawdź, gdzie jesteś.
6. Wracaj, zanim się zmęczysz. Siły potrzebne na powrót zaplanuj z zapasem.

Sprzęt: maska, fajka, płetwy

Na początek wystarczą trzy rzeczy, ale każda musi pasować. Źle dopasowana maska potrafi zepsuć cały dzień, a za twarde płetwy szybko męczą nogi. Nie musisz kupować najdroższego sprzętu. Zwracaj uwagę na dopasowanie i jakość wykonania, a nie na markę. Maski, fajki i płetwy w różnych rozmiarach znajdziesz m.in. w Decathlonie. W sklepie stacjonarnym łatwo przymierzyć maskę przed zakupem.

Maska

• Test dopasowania: odgarnij włosy, przyłóż maskę do twarzy bez paska i lekko wciągnij powietrze nosem. Dobra maska „przyssie się” i nie spadnie.
• Szkło hartowane: szukaj oznaczenia szkła hartowanego (często „tempered”) zamiast zwykłego plastiku.
• Silikonowy kołnierz: miękki, bez twardych krawędzi. Przezroczysty daje więcej światła, ciemny mniej odblasków.
• Mała objętość: łatwiej ją oczyścić z wody i wyrównać w niej ciśnienie.
• Wada wzroku: w wielu modelach da się wymienić szybki na korekcyjne. Soczewki kontaktowe są możliwe, ale okulista może odradzić je w wodzie.

Fajka

Maski pełnotwarzowe

Płetwy, pianka i asekuracja

• Płetwy kaloszowe zakłada się na bosą stopę. Są lekkie i dobre w ciepłej wodzie przy łagodnym wejściu.
• Płetwy z paskiem nosi się na buty neoprenowe, które chronią stopy przy wchodzeniu po kamieniach.
• Krótkie, miękkie pióro jest łatwiejsze dla początkujących i mniej męczy łydki.
• Lycra lub koszulka UV chroni przed słońcem i drobnymi poparzeniami. Pianka przydaje się w chłodniejszej wodzie, np. w polskich jeziorach.
• Kamizelka do snurkowania (pompowana ustami) daje dodatkową pływalność i chwilę odpoczynku.
• Bojka asekuracyjna w jaskrawym kolorze sprawia, że jesteś widoczny dla łodzi i ratowników. Na niej możesz też odpocząć.

Jak zapobiec parowaniu maski

1. Nową maskę oczyść z fabrycznej warstwy ochronnej według instrukcji producenta.
2. Przed wejściem do wody nałóż na suche szkło od środka preparat przeciw parowaniu i przepłucz maskę wodą.
3. Nie dotykaj szkła palcami od środka i nie trzymaj maski na czole, bo szybciej paruje.
4. Po każdym dniu opłucz sprzęt słodką wodą i susz go w cieniu.

Technika pływania

Oddychanie przez fajkę

Oddychaj ustami, wolniej i głębiej niż na lądzie. Wydech powinien być pełny, żeby w fajce nie zostawało zużyte powietrze. Jeśli czujesz, że oddech przyspiesza, zatrzymaj się, unieś głowę, uspokój się na powierzchni i dopiero potem płyń dalej.

Oczyszczanie fajki i maski

• Fajka: po zanurzeniu wypłyń z głową lekko odchyloną i mocno wydmuchnij powietrze („jak przy dmuchaniu na świeczkę, tylko energicznie”). Pierwszy wdech rób ostrożnie, na wypadek resztek wody.
• Maska: na powierzchni wystarczy unieść głowę, odchylić dolną krawędź maski i wylać wodę. Pod wodą przytrzymaj górną krawędź maski i wydychaj nosem, patrząc lekko w górę.

Wyrównywanie ciśnienia

Już metr, dwa pod powierzchnią poczujesz nacisk w uszach. Wyrównuj ciśnienie wcześnie i często: zaciśnij nos przez kołnierz maski i delikatnie „dmuchnij” w zatkany nos albo przełknij ślinę. Nigdy nie wyrównuj na siłę. Jeśli ucho boli, wróć płycej. Z katarem lub infekcją zatok nie zanurzaj się wcale.

Praca płetwami

Ruch zaczyna się od bioder, a nogi są prawie proste. Płetwy powinny pracować pod powierzchnią, nie chlapać nad nią. Ręce trzymaj wzdłuż tułowia albo luźno przed sobą. Wolne, długie ruchy są wydajniejsze i płoszą mniej ryb.

Zanurzenie z powierzchni (duck dive)

Weź spokojny wdech, zegnij się w pasie tak, jakbyś chciał dotknąć dna rękami, i unieś nogi pionowo nad wodę. Ich ciężar wepchnie cię pod powierzchnię bez machania płetwami. Nie hiperwentyluj się przed zanurzeniem, bo to zwiększa ryzyko utraty przytomności. Zanurzaj się tylko pod okiem partnera, który zostaje na powierzchni.

Fale i prądy

Na falach łatwo nalać wody do fajki, a przy brzegu fale potrafią przewrócić. Wchodź i wychodź w spokojnych miejscach i patrz, jak zachowuje się woda. Zawsze zaczynaj pływanie pod prąd, żeby wracać z prądem, kiedy jesteś już zmęczony.

Bezpieczeństwo w wodzie

Snurkowanie wydaje się proste, ale odbywa się w otwartej wodzie, gdzie warunki mogą się szybko zmienić. Kilka nawyków znacząco zmniejsza ryzyko.

Prądy odpływowe (rip currents)

To wąskie, silne strumienie wody płynące od brzegu w stronę otwartego morza. Poznasz je po spokojniejszym pasie wody między falami, zmąconej wodzie albo pianie i śmieciach odpływających od brzegu. Jeśli prąd cię porwie:

• nie walcz z nim i nie płyń prosto do brzegu,
• zachowaj spokój i utrzymuj się na wodzie,
• płyń równolegle do brzegu, aż wyjdziesz z prądu, a dopiero potem wracaj,
• jeśli nie dajesz rady, unieś rękę i wołaj o pomoc.

Słońce i wychłodzenie

Plecy snurkującej osoby przez całą wycieczkę są wystawione na słońce, a woda chłodzi skórę i maskuje oparzenie. Najlepszą ochroną jest lycra lub koszulka z filtrem UV. Z kolei w chłodnej wodzie organizm szybko traci ciepło. Dreszcze, drętwienie palców i trudności z koordynacją to sygnały, że trzeba natychmiast wyjść i się ogrzać.

Fauna, która może zrobić krzywdę

• Parzydełkowce (meduzy, niektóre koralowce): nie dotykaj ich. Lycra zmniejsza ryzyko poparzenia. O postępowanie po poparzeniu zapytaj miejscowych ratowników, bo zależy od gatunku.
• Jeżowce: żyją na skałach przy brzegu. Chronią przed nimi buty neoprenowe i uważne wchodzenie do wody.
• Skrzydlice i ryby jadowite: w ciepłych morzach niektóre gatunki mają jadowite kolce. Oglądaj je z daleka i nigdy nie stawaj na dnie w miejscach, gdzie mogą leżeć ukryte w piasku.

Po każdym ukłuciu, silnym poparzeniu lub objawach takich jak duszność czy obrzęk natychmiast szukaj pomocy medycznej.

Zasady bezpiecznego pływania opisujemy też w części o bezpieczeństwie na snorkeling.pl, m.in. jak rozpoznać prąd odpływowy.

Kiedy nie wchodzić do wody

• przy czerwonej fladze, silnym wietrze, burzy lub dużej fali,
• po alkoholu, przy zmęczeniu, katarze lub złym samopoczuciu,
• gdy nikt nie wie, że pływasz, i nie masz partnera,
• w miejscach z ruchem łodzi, skuterów i w kanałach portowych,
• gdy lokalne przepisy zakazują kąpieli lub wstępu na dany teren.

Snurkowanie z dziećmi i dla początkujących

Dzieci mogą zacząć, gdy dobrze czują się w wodzie i potrafią spokojnie oddychać ustami. Wybierz maskę w rozmiarze dziecięcym (zwykła maska dla dorosłych nie będzie szczelna) i krótką fajkę z węższym ustnikiem. Kamizelka asekuracyjna daje dziecku pewność, a tobie spokój. Sprzęt w dziecięcych rozmiarach ma w ofercie np. Decathlon. Przy zakupie sprawdź, czy maska przylega do twarzy dziecka.

• Zacznij w wannie lub basenie: niech dziecko oswoi się z twarzą w wodzie i oddychaniem przez fajkę.
• W morzu wybierz płytką, osłoniętą zatokę i krótkie, 10–15-minutowe sesje.
• Dorosły zawsze jest na wyciągnięcie ręki. Jeden opiekun na jedno małe dziecko.
• Pilnuj ochrony przed słońcem i przerw na ogrzanie. Dzieci wychładzają się szybciej niż dorośli.

Osoby słabo pływające również mogą snurkować: w kamizelce, w płytkiej wodzie, gdzie da się stanąć, i zawsze z doświadczonym partnerem. Dobrym pomysłem jest kilka lekcji pływania przed wyjazdem.

Gdzie snurkować

Snurkowanie w Polsce

W Polsce da się snurkować, choć warunki są inne niż w ciepłych morzach. Najlepiej sprawdzają się jeziora i zalane wyrobiska o przejrzystej wodzie. Przy brzegu można tam zobaczyć ryby słodkowodne, raki, roślinność wodną i pozostałości dawnych konstrukcji. Latem woda przy powierzchni jest przyjemna, ale głębiej szybko się ochładza, więc pianka bardzo się przydaje.

Bałtyk ma zwykle ograniczoną widoczność, zwłaszcza po sztormie i w okresie zakwitów. Dno przy plażach jest często piaszczyste i mało urozmaicone. Ciekawiej bywa w pobliżu kamienistych fragmentów wybrzeża. Pamiętaj, że w wielu miejscach obowiązują zakazy lub ograniczenia kąpieli i wstępu. Przed wyjazdem sprawdź aktualne zasady u zarządcy terenu lub lokalnych władz.

Europa

Najczęściej wybierane kierunki to wybrzeża Morza Śródziemnego: Chorwacja, Grecja, Hiszpania, Włochy i Malta. Kamieniste zatoki z przejrzystą wodą są tam łatwo dostępne z brzegu, a sezon trwa mniej więcej od późnej wiosny do wczesnej jesieni. Woda jest zwykle najcieplejsza pod koniec lata. Fauna jest skromniejsza niż na rafach tropikalnych, ale spotkasz ławice ryb, ośmiornice i jeżowce.

Kierunki egzotyczne

Rafy koralowe to zupełnie inny świat. Popularne są Morze Czerwone (np. wybrzeże Egiptu), Tajlandia, Malediwy, Indonezja i Karaiby. Na wielu obszarach działają parki morskie z własnymi zasadami i opłatami, a niektóre miejsca są czasowo zamykane, żeby rafa mogła się odrodzić. Zanim pojedziesz, sprawdź aktualne przepisy i porę roku: w tropikach pora deszczowa i monsuny potrafią mocno pogorszyć widoczność i warunki na morzu.

Jak wybrać miejsce

Ekologia i odpowiedzialność

Rafy koralowe i podwodne łąki są wrażliwe. Koralowce to żywe zwierzęta, a pojedyncze dotknięcie płetwą może uszkodzić kolonię, która rosła latami. Kilka zasad, które warto przyjąć za swoje:

• Nie dotykaj, nie stawaj, nie zabieraj. Ani koralowców, ani muszli, ani zwierząt.
• Trzymaj dystans od dna. Nad płytką rafą płyń poziomo i spokojnie, żeby płetwy nie zahaczały o dno.
• Nie karm ryb. Zmienia to ich zachowanie i szkodzi całemu ekosystemowi.
• Obserwuj z daleka. Żółwie, delfiny i inne duże zwierzęta oglądaj bez pogoni i bez blokowania im drogi.
• Ogranicz kremy. Wybieraj ochronę ubraniem, a jeśli krem, to taki, który producent opisuje jako mniej szkodliwy dla raf. Nakładaj go z wyprzedzeniem przed wejściem do wody. Sprawdź też, czy w danym miejscu nie obowiązują ograniczenia dotyczące składników filtrów.

Zdjęcia pod wodą

Do pierwszych zdjęć wystarczy kamerka sportowa z obudową wodoszczelną lub telefon w szczelnej obudowie. Obudowę telefonu zawsze sprawdź najpierw bez telefonu: zanurz ją na kilkanaście minut z chusteczką w środku i zobacz, czy nie przecieka.

• Światło: najlepsze zdjęcia wychodzą przy słonecznej pogodzie, w płytkiej wodzie, ze słońcem za plecami.
• Odległość: woda „zjada” kolory i ostrość, więc podpływaj blisko, ale bez dotykania i niepokojenia zwierząt.
• Kadr: fotografuj lekko od dołu lub na wysokości obiektu. Ujęcia z góry na dno wychodzą płasko.
• Bezpieczeństwo: aparat nie może odwracać uwagi od otoczenia, partnera i fal.

Historia snurkowania

Pływanie z twarzą w wodzie i oglądanie dna jest tak stare jak ludzka ciekawość. Nowoczesne snurkowanie z maską, fajką i płetwami ukształtowało się jednak dopiero w XX wieku. Wcześniej ludzie przez stulecia nurkowali na wstrzymanym oddechu, zwykle w celach zarobkowych.

1. Starożytność

   Nurkowie na wstrzymanym oddechu

   W basenie Morza Śródziemnego ludzie zbierali gąbki, muszle i perły, schodząc pod wodę bez żadnego sprzętu do oddychania. Już Arystoteles wspominał o nurkach, którzy mieli przyrządy pozwalające czerpać powietrze znad powierzchni. Nie wiemy dokładnie, jak wyglądały. Popularne opowieści o wojownikach oddychających przez trzcinę trudno dziś potwierdzić źródłowo.

2. Od stuleci do dziś

   Tradycje poławiaczy

   W wielu kulturach nadmorskich przetrwały tradycje nurkowania bez butli. Najbardziej znane są japońskie ama, głównie kobiety, które od pokoleń zbierają z dna małże i wodorosty. Z czasem poławiacze zaczęli używać prostych gogli, żeby lepiej widzieć pod wodą.

3. Renesans

   Szkice Leonarda da Vinci

   W notatkach Leonarda da Vinci zachowały się projekty aparatów do przebywania pod wodą, m.in. z rurką prowadzącą powietrze z powierzchni. Były to raczej koncepcje niż sprzęt używany w praktyce, ale pokazują, że pomysł „oddychania przez rurkę” był znany od dawna.

4. Lata 20. i 30. XX wieku

   Narodziny rekreacyjnego pływania z maską

   Na wybrzeżach Morza Śródziemnego, zwłaszcza na Lazurowym Wybrzeżu, amatorzy łowiectwa podwodnego i miłośnicy morza zaczęli pływać w goglach, a potem w maskach obejmujących oczy i nos. W latach 30. Francuz Louis de Corlieu opatentował płetwy, które szybko zyskały popularność. Mniej więcej w tym samym czasie pojawiły się pierwsze fajki do pływania przy powierzchni.

5. Lata 40.

   Skąd słowo „snorkel”

   Angielskie snorkel pochodzi od niemieckiego Schnorchel. Tak nazywano rurę, przez którą okręty podwodne mogły pobierać powietrze, płynąc tuż pod powierzchnią. Nazwa przeszła na rurkę do oddychania dla pływaków, a polskie „snurkowanie” to spolszczenie angielskiego snorkeling.

6. Lata 50. i 60.

   Popularyzacja

   Rozwój nurkowania, filmy i książki o podwodnym świecie oraz rosnąca turystyka nad ciepłe morza sprawiły, że maska, fajka i płetwy stały się typowym wakacyjnym zestawem. Sprzęt produkowano masowo, a snurkowanie przestało być niszowym hobby.

7. Koniec XX wieku

   Nowe materiały

   Gumowe maski i fajki stopniowo zastąpił miękki silikon, który lepiej przylega do twarzy i wolniej się starzeje. Pojawiły się szkła hartowane, fajki z zaworami wylotowymi i konstrukcje „suche” ograniczające nalewanie się wody.

8. XXI wiek

   Maski pełnotwarzowe i troska o rafy

   W ostatnich latach dużą popularność zdobyły maski pełnotwarzowe, a równolegle pojawiły się dyskusje o ich bezpieczeństwie. Rośnie też świadomość ekologiczna: wiele miejsc wprowadza zasady ochrony raf i ogranicza liczbę odwiedzających, a snurkujący coraz częściej wybierają ochronę przeciwsłoneczną w formie ubrania.

Historia sprzętu do pływania pod wodą jest pełna równoległych wynalazków i sporów o pierwszeństwo. Podane tu okresy są orientacyjne. Jeśli znasz rzetelne źródła, które coś uzupełniają lub prostują, napisz do nas.